Auteur: Ivo van der Mark

“Zet je schrap voor de nodige weerstand”, zegt oud-legerleider Mart de Kruif als hij met Ivo van der Mark (CEO van Janssen de Jong Groep) praat over disruptieve verandering in de bouwbranche. Ivo heeft een ambitieus plan om de sector duurzaam te transformeren. De voormalige luitenant-generaal van de Koninklijke Landmacht geeft hem – uit een geheel andere hoek – advies.

Op een terras tussen Arnhem en Doetinchem spreken de bouw-CEO en de gepensioneerde legerleider af. Ivo van der Mark droomt van een circulaire bouweconomie en weet dat hij voortrekker is van een branche die niet te boek staat om z’n duurzame innovatie.

Hij nodigt Mart de Kruif uit, omdat hij wil leren van zijn leiderschap in tijden van verandering. Uiteraard is Ivo nieuwsgierig naar Marts bijzondere job in Afghanistan in 2008 en 2009, toen hij 45.000 NAVO-militairen leidde en voor een grote geopolitieke uitdaging stond. “Zwemmen tegen de stroom en alle obstakels die je daarbij kunt verwachten, dat moesten wij doen. Voor vrede en veiligheid.”

Foto: Mart de Kruif

portretfoto Mart de Kruif - voormalig luitenant-generaal van de Koninklijke Landmacht

Portretfoto - CEO Ivo van der Mark

Circulaire bouweconomie

Ivo van der Mark legt uit dat hij samen met Michel Baars bouwt aan een nog niet-bestaande circulaire bouweconomie, waarin New Horizon het platform is waarop bouwondernemingen kunnen aansluiten. “Het is een platform en tegelijkertijd een droom, waarbij we afstappen van het uitganspunt dat ‘nieuwe materialen’ horen bij onze bouwprojecten.”

Hij vervolgt: “De traditionele bouw is niet alleen een verspilling van de wereldvoorraad, het is ook zowel financieel als operationeel niet langer houdbaar voor bouwbedrijven en de BV Nederland. Gelukkig sluiten steeds meer vooruitstrevende bouwondernemingen bij ons aan om het samen anders te doen, maar er is nog een lange weg te gaan. Het blijkt voor veel bedrijven niet eenvoudig te zijn om aan het grotere geheel te denken als de eigen portemonnee of die van nauwe contacten in het gedrang komt.”

Foto: Ivo van der Mark

Mart de Kruif luistert aandachtig. De urgentie om anders en duurzamer te werk te gaan voor de nieuwe generaties, juist dát spreekt hem aan in de visie van Ivo van der Mark.

Het is juni, vlak voor de zomer, in een periode waarin de internationale controle in Afghanistan nog aanwezig is. De bekroonde en onderscheidde legerleider is trots op wat hij gerealiseerd heeft in Afghanistan, niet wetende wat er in de maanden na het interview zou plaatsvinden. “We kwamen er om de orde te bewaken en democratische verkiezingen mogelijk te maken”, zegt hij. “Met als doel iets structureels achter te laten. Eigenlijk precies als wat jij beoogt met een circulaire bouweconomie, Ivo. Het is iets waarop de wereld kan voortbouwen”, slaat Mart de Kruif een brug tussen beide onderwerpen.

Hij buigt zijn hoofd over de veranderingsopdracht waar Ivo van der Mark als een van de voortrekkers van de circulaire bouweconomie voor staat: “Het zal niet makkelijk worden voor jullie als ik het zo van een afstandje bekijk. Want er zijn altijd mensen die terugverlangen naar het oude. En die doen alles wat in hun vermogen ligt om dit tegen te houden. Geloof mij maar. Wees klaar voor felle tegenstand. Want die gaat er zeker komen in de bouwsector!”  

De bouwbranche

Natuurlijk is Mart de Kruif geen vastgoedkenner en absorbeert hij zijn informatie over een circulaire bouweconomie in een paar minuten met zijn gesprekspartner plus een stukje voorbereidingstijd. “Maar”, zo vindt Ivo van der Mark, “een sector anders later denken, gaat over leiderschap en het kantelen van een mindset. Daar heb je juist grote denkers met andere gezichtsvelden voor nodig. Juist van buiten de bouwbranche kun je leren.”

De oud-generaal steekt van wal. “Mijn grootvader was de stadsarchitect van Zaandam.” Daarna wordt hij directer: “Het gaat natuurlijk helemaal niet goed in de vastgoedsector als we op deze voet doorgaan. Ik zie als leek versnipperde belangen en als ik jou goed begrijp Ivo, dan heb je een overstijgend belang te pakken. Dat is knap, maar o zo moeilijk.”

Ivo: “Het klopt dat de branche heel divers is in ambities en bedrijfsmodellen. In verschillende steden en gebieden geldt ander beleid en al die vastgoed- en bouwondernemingen hebben daarbij eigen belangen. Ik noem het traditioneel-denken. En daar schiet de samenleving weinig mee op. Het wordt tijd voor helderheid vanuit de overheid.”

Mart de Kruif laat zijn gedachten de vrije loop. “Ik word extremer in mijn maatschappelijk-denken naarmate ik ouder word. Daarom vind ik jouw initiatief niet alleen bewonderingswaardig, maar kan ik me ook helemaal vinden in de keten-denkwijze die jullie hebben. Als jullie met de grote spelers in staat zijn om op één lijn te komen, dan gaan jullie de bouwbranche voorgoed veranderen.”

Marshall-plan

Hij schakelt van de circulaire bouweconomie naar de omgeving waarin hij als leider is grootgebracht: “Kijk, Nederland is geworden wat het nu is, omdat Marshall na de Tweede Wereldoorlog zei ‘we worden geen knecht van Duitsland, we gaan Europa opbouwen’. Daar was echt leiderschap voor nodig. Tegenstellingen tussen de grootmachten Frankrijk en Duitsland moesten daarna worden weggepoetst, dat was een voorwaarde voor het Marshall-plan. Dat is iets groots, wat niet zonder pijn en moeite ging. Over je eigen schaduw heenstappen, dan kan niet iedereen, dat zul jij ook zien in jouw missie in de bouwbranche. Ik ben geen expert, maar ik snap direct dat er zware gevolgen vastkleven aan een circulaire bouweconomie. Dat bedrijven soms pas op de plaats moeten maken voor een concurrent, of dat ze afscheid moeten nemen van oude leveranciers.”

Ivo: “Ja, precies dat. Wat een mooie parallel die jij daar schetst. Tussen landen die verdeeld waren en zich moesten verenigen voor een groter doel van miljoenen mensen. Het raakt de kern van waar wij ons nu in bevinden met het New Horizon-platform. Er zijn een aantal partijen die meteen zijn ingestapt, er zijn een reeks partijen die twijfelen én er zijn partijen die hun bestaande verdienmodel in onze plannen zien vervagen en dus logischerwijs aan de eigen portemonnee denken. Dat snap ik. Tegenstellingen wegpoetsen valt in dat licht bezien niet mee in de bouwbranche. Eigenlijk zit de groep die niet wil veranderen te wachten dat we een keer een issue hebben met onze duurzame producten, dan kunnen zij zeggen ‘zie je wel, dit moeten we niet gaan doen’.”

Mart schudt zijn hoofd aan de overkant van de tafel: “Het is zendingswerk, vergeet dat niet. Dat kost tijd. Wat dacht je toen de dienstplicht overging in een beroepsleger? Organisatorisch wat dat best snel rond, maar in de hoofden van mensen duurde het misschien wel tien jaar. (…) Het zou jullie helpen, om die tijd te verkorten, als jullie verhaal niet alleen circuleert in de vastgoedbranche, maar ook hoger in de maatschappij haar weg vindt. Als de overheid hier achter gaat staan. Niet alleen om de klimaatdoelstellingen te halen, maar omdat we circulariteit als Nederland, vanuit moraliteit, zouden moeten willen.”
Ivo: “Gelukkig gebeurt dat nu langzamerhand: bijvoorbeeld met het voorstel om circulaire producten niet te belasten met btw. Dat maakt de verandering al interessanter voor een grotere groep en geeft aan dat het draagvlak groeit. Maar het klopt wat je zegt, we zijn er nog niet.”

Omvangrijke job

Ze zitten voor een moment stilzwijgend aan tafel. Ze eten een gebakken ei, waarmee ze wat tijd kopen om na te denken over het vraagstuk dat op tafel ligt. De ene leider zit midden in een belangrijke ontwikkeling in zijn carrière, als CEO van een bouwondernemingengroep die de branche disruptief wil veranderen. De ander kan terugblikken op een glansrijke militaire loopbaan; hij is met pensioen, zo zegt hij met een knipoog, en heeft dikwijls vier meetings per dag in zijn agenda staan.

Mart de Kruif leidt een bijzonder leven. Op school haalde hij vroeger een 9 voor geschiedenis, een 10 voor gym ‘en de rest onvoldoendes’. Toch werd hij aangenomen op de KMA (Koninklijke Militaire Academie). “Daar ben ik cum laude afgestudeerd”, vertelt hij trots. “Als jonge luitenant mocht ik leiding geven aan veertig dienstplichtigen. Daarna al snel aan tachtig en dat groeide naar honderdveertig. Dat was wat!.”

Maar het was nog niets vergeleken bij een van z’n laatste opdrachten in zijn roemrijke carrière: in Uruzgan mocht hij een formatie van 45 duizend NAVO-militairen leiden, bestaande uit zeven landen. Eigenlijk had hij niet veel keus. “Een militair volgt orders op”, zo zegt hij nu.
“Toen ik gevraagd werd, had ik 24 uur om na te denken, maar ik wist binnen tien tellen dat ik zou gaan. Razendsnel probeerde ik de consequenties in kaart te brengen. We kunnen praten over leiderschap en wat dat voor mij als hoofdpersoon betekent – zie het als een kans voor een trainer van de plaatselijke voetbalclub die een team in de Champions League gaat leiden, ergens ver weg – maar uiteindelijk hebben die keuzes betrekking op een heel gezin. Gepantserde ramen in ons huis. Beveiliging voor de kinderen naar school, uitleg over dat je elke dag andere routes moet lopen, enzovoorts. En voor mezelf? Ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik honderd procent wist wat me te wachten stond in Afghanistan.”

Ivo is nieuwsgierig hoe je je voorbereidt op zo’n omvangrijke job. Mart zoekt tussen een hap en een slok melk naar woorden. “In Zuid-Duitsland is een Amerikaanse legerbasis waar we in een soort hele grote lasergame oefenen. We filmen alles en analyseren de beelden, zoals bondscoach Louis van Gaal ook doet. Dat is misschien een deel van mijn antwoord op jouw vraag ‘hoe kun je je voorbereiden op een verandering die ver afstaat van wat je ooit hebt meegemaakt’.”

Hij denkt even na: “Ik had het geluk dat ik in Amerika heb gestudeerd en daar voetbal, cricket en baseball heb leren kennen. Het klinkt gek, maar zo kon ik in Afghanistan eerder levelen met Britten, Australiërs en Amerikanen waar ik leiding aan gaf. Het lijken misschien kleine dingen, maar die bepalen of je succes hebt of niet.”

“Wat bedoel je precies?” Ivo kijkt Mart vragend aan. “Nou, ik zeg wel eens de landmacht is de grootste anarchie die er bestaat. En dat bedoel ik positief. Als je links wilt dan gaat men links. Maar als je uit de veilige poorten van de basis in Afghanistan gaat dan heb je niet overal zicht op en dan kun je niet op elk moment een bepaalde wilsoverdracht doen. De essentie van leiderschap komt dan om de hoek kijken: ‘Ze moeten het niet alleen voor de idealen willen doen, maar ze moeten het ook voor jou als leider willen doen’. Daar zit de essentie denk ik ook voor de loopgravenoorlog waar jij je misschien wel in gaat begeven als je de bouwbranche ondersteboven wilt keren. Het gaat niet alleen om jullie goede idee, het gaat ook om wie jullie zijn en hoe jullie overkomen op concollega’s. Of jullie connectie maken met de worstelingen die zij hebben.”

Mart kijk eens indringend naar Ivo. “Volgens mij heb jij geen andere keus. Als je alleen kiest voor de veilige weg, voor jouw 32 succesvolle bouwmaatschappijen dan word jij diep ongelukkig.” Ivo veert op: “Ik denk dat je gelijk hebt. Ik heb een groter plan in mijn hoofd, samen met Michel Baars. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor de volgende generaties. Hoe langer we hier mee bezig zijn, hoe concreter de circulaire bouweconomie wordt, hoe meer voorstanders we krijgen en hoe duidelijker tegenstellingen worden. Tussen het oude denken en het nieuwe.”

Het leiderschap

Het is fascinerend hoe twee totaal verschillende leiders uit compleet verschillende branches in korte tijd aansluiting vinden. In de kern zijn ze vreemden van elkaar. Nouja vreemden. Als blijkt dat zowel Ivo van der Mark als Mart de Kruif Feyenoord-supporter is en dat beiden live in stadion De Kuip aanwezig waren tijdens de kampioenschapswedstrijd op 15 mei 2017, moet de interviewer ingrijpen. “Heren, heren: het gaat over leiderschap vandaag.” Twee mannen lachen.

Het gesprek gaat verder over leiderschap. Mart toont de uiteinde van zijn vork aan zijn tafelgenoot en vervolgt: “Dat leiding geven deed ik in mijn carrière vooral met de kracht van mensen en vooral niet met de organisatorische hark van rangen en standen.”

Ivo haakt in: “Helemaal van nu. Voor mij gaat het altijd om wat mensen echt drijft. Daarachter zit het succes van mijn werkmaatschappijen. Ik heb ruim duizend vakmensen in dienst en heb het volste vertrouwen in hun kunnen. Tegelijkertijd weet ik dat er fouten gemaakt worden, maar dat accepteer ik. Anders kunnen wij de bouwbranche niet veranderen en tegelijkertijd zelf onze bedrijfsvoering laten draaien.”

“Soms moet je een stap vooruit zetten als leider”, valt Mart de Kruif hem bij. “Bij fouten ga je voor de groep staan. Het maakt niet uit in welke branche je werkt als leidinggevende. Want het is heel simpel: je kunt nooit en te nimmer je verantwoordelijkheid als leidinggevende delegeren. Nooit. Als er successen te vieren zijn, doe je een stapje naar achteren, om mensen die daar recht op hebben het podium te geven. Maar als het fout gaat, dan is er een probleem. En van dat probleem ga je naar een oplossing, niet naar een schuldige. Er wordt zo vaak in het bedrijfsleven of in het openbare leven naar een schuldige gezocht, zonder dat er een oplossing wordt gevonden.”

Met die filosofie heeft Mart de Kruif het ver geschopt. Pragmatisme. Zo stond hij ooit als een van de weinige Nederlanders in het Oval Office, het kantoor van de Amerikaanse president in het Witte Huis, om over zijn verantwoordelijkheid in het Midden-Oosten te praten. Belangen die een groot deel van de wereld raakten. “Met de druk leer je heel snel omgaan. Je moet wel. Ik heb vooral heel veel uren gestoken in mijn job. Uitrusten deed ik naderhand thuis. Ík was doodmoe.”

Invictus Games

Tegenwoordig skypet hij frequent met Prins Harry, omdat ze beiden werken aan de Nederlandse organisatie van de Invictus Games 2020, die door de coronacrisis twee keer is uitgesteld. Op het strakke gezicht van Mart de Kruif verschijnt een glimlach als hij begint aan een van zijn vele anekdotes. “Prins Harry diende twee keer in Afghanistan en vloog in Apache-helikopers, dat weten de meeste mensen natuurlijk. En toen uiteindelijk Nederland een kans kreeg om een Hollandse bid uit te brengen voor de organisatie van de Invictus Games, hielp ik hem er aan herinneren dat ik zijn leidinggevende was in Afghanistan.”

Ivo vindt het een fantastisch verhaal en wordt tot slot verrast door de man met een waslijst aan eervolle onderscheidingen. “Ik zou graag een keer live met jullie in een keet of een vergaderzaal zitten als er knopen doorgehakt moeten worden in bouwbranche”, zegt Mart terwijl hij opstaat van tafel. “Ik ben ontzettend nieuwsgierig hoe de dynamiek onderling dan is en of ik patronen herken uit mijn werkveld. Zou ik een keer aanwezig mogen zijn, Ivo?”
De mannen nemen afscheid, met de belofte elkaar snel te treffen voor een boeiende nieuwe meeting.

In augustus, na het interview, wordt Afghanistan overlopen door de Taliban. Mart de Kruif boort al zijn internationale contacten aan om mensen nog veilig uit Afghanistan te krijgen.